1531 - تفسير صاحب « كشّاف » در تفسير قول خداوند : وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ « 1 » گفته : « من مثله » متعلّق به « سوره » و صفت است از بهر آن . اى بسورة كأنه من مثله و ضمير « مثله » يا راجع به « ممّا نزلنا » و يا راجع به « عبد » است و گفته : جايز است كه « من مثله » متعلّق به « فاتوا » و ضميرش راجع به « عبد » باشد . حاصل اين كلام ، جارّ و مجرور كه « من مثله » باشد ، يا ظرف لغو و متعلّق به « فاتوا » است و با ظرف مستقر و صورت را صفت است و على كلا التقديرين ضمير « من مثله » يا عايد به ما نزلناست و يا عايد به عبد است . از اين چهار صورت ، صاحب كشّاف ، سه صورت را به تصريح جايز شمرده و از صورتى كه ظرف متعلّق به « فاتوا » و ضمير راجع به « مما نزلنا » باشد ، سكوت اختيار نموده كه اشاره به عدم جواز آن شود . چون علّت عدم تجوز آن در پردهء خفا بود ، خاتم المحقّقين و عضد الملة و الدين بحث بر آن وارد نموده و به طريق استفتاء از علماى عصر استعلام كرده . ألا قل لسكان وادي الحمى * هنيئا لكم في الجنان الخلود أفيضوا علينا من الماء فيضا * فنحن عطاش و أنتم ورود * * * به ساكنان وادى حمى بگو ، استقرار در بهشت بر شما مبارك باد ! ما را از فيض آب خويش بهره‌مند كنيد ، چراكه ما تشنگانيم و شما چشمه‌سار . و اين عبارت اوست كه ما تبركا آن را نقل مىكنيم : اى راهنمايان هدايت و چراغهاى روشن ! خداى شما را زنده و سلامت بدارد و ما را به تحقيق و تفحّص الهام كند . من از نور شما روشنى و از حرارت آتش شما گرمى مىگيرم ، به داشتن قصور امتحان شده‌ام نه به غرور و به لسان واضح مىگويم : قول صاحب كشّاف - بر او از خداوند الطاف باد - ، بر من مبهم است كه مىفرمايد : من مثله به سوره متعلق است ، يعنى بسورة كائنه من مثله و ضمير راجع به ما نزلناه يا عبدنا باشد و جايز است كه متعلق به فأتوا و ضمير راجع به عبد باشد . چراكه در درجه اول ضمير را به ما نزلناه تصريحا برگردانده و در درجه دوم تلويحا حصر

--> ( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 23 . ( و اگر در آنچه بر بندهء خويش نازل كرده‌ايم شك داريد ، سوره‌اى مانند آن بياوريد . . . ) .